TL Tasarruflar Gerçekte Ne Kazandırıyor: Getiri ve Enflasyon

Düşük ve istikrarlı enflasyonlu bir ülkede %4 ile %5 getiri arasındaki fark bütün mesele olabilir. Türkiye’de bu bir yuvarlama hatasıdır. Asıl soru, getirinin enflasyonu geçip geçmediği — ve çoğu zaman cevap hayırdır.

Nominal getiri tek başına az şey söyler

Yüksek bir yıllık getiri kendi başına önemli değildir; fiyatlar da yükselmiştir. Gerçekte kazanılan, ikisi arasındaki farktır ve bu fark, başlıktaki getiri çok iyi görünse bile negatif olabilir. Bu yüzden her fon sayfasında TÜFE karşılığı gösterilir — sayfadaki en faydalı, en çok göz ardı edilen satırdır.

Yapılması gereken üç karşılaştırma

• TÜFE’ye karşı: alım gücü korundu mu? Asıl soru budur.
• Mevduata karşı: fonu tutmaya değdi mi? Aşağıdaki stopaj farkına dikkat.
• USD/EUR’a karşı: döviz bazlı bir referansınız varsa, kur karşısında nasıl durdu?

Bir fon birinde geçip diğerinde kalabilir — mevduatı geçip enflasyona yenilmek olağan bir sonuçtur, çelişki değildir.

Stopaj asimetrisi

Fon getirisini mevduat oranıyla doğrudan kıyaslamak yanıltıcıdır: mevduat faizi stopaja tabidir, para piyasası fonu getirisi değildir. Brüt açıklanan bir mevduat oranı, zaten fiilen net olan bir fon getirisiyle aynı cins sayı değildir. Karşılaştırılabilir hale getirmek için fon getirisini stopaj oranıyla brütleştirmek gerekir — mevduat eşleniği karşılaştırması bunu günlük güncelleyerek yapar.

Para piyasası fonları neden nakit konusunda öne çıkar

TEFAS’taki 1.217 fondan 51 para piyasası fonu en düşük risk bandındadır; hazine bonosu, repo ve kısa vadeli banka araçları tutar. Günlük fiyatlanır, aynı/ertesi işgünü valörlüdür, günlük bileşir ve stopaja tabi değildir — likidite + vergi avantajı kombinasyonu, bunları vadesiz hesabın değil, TL nakdin varsayılan durağı yapar.

Reel getirinin söylemediği

TÜFE bir ortalama sepettir; kendi enflasyonunuz tükettiğiniz kalemlere göre farklı olabilir. Ayrıca TL bazında pozitif reel getiri, dolar bazında pozitif anlamına gelmez — kur, enflasyon farkından fazla hareket ettiyse döviz bazlı düşünen biri geri kalmış olabilir. Hangi karşılaştırmanın doğru olduğu, parayı nerede harcayacağınıza bağlıdır.

Nereye bakmalı

• Herhangi bir fon sayfası — 1, 3, 6, 12, 36, 60 aylık karşılaştırma bloğu
• Getiriye göre sıralı para piyasası fonları
• Metodoloji — her rakamın nasıl hesaplandığı